संत तुकाराम महाराजांचा दुसरा अभंग

हुरमुजी रंगाचा उंच मोती दाणा

रामदासी बाणा या रंगाचा ।

पीतवर्ण कांती तेज अघटित

आवाळू शोभत भृकुटी माजी ॥ १ ॥

काष्टांच्या पादुका स्वामींच्या पायात

स्मरणी हातात तुळशीची ।

रामनाम मुद्रा द्वादश हे केले

पुच्छ कळवळी कटी माजी ॥ २ ॥

कौपिन परिधान मेखला खांद्यावरी

तुंबा कुबडी करी समर्थाच्या ।

कृष्णातटा काठी जाहले दर्शन

वंदिले चरण तुका म्हणे ॥ ३ ॥

संत तुकाराम महाराजांनी सांगितल्यावर समर्थांच्या दर्शनाची शिवछत्रपतींना ओढ लागली होतीच.

ते चाफळ जाऊन समर्थांना भेटणार होतेच. पण योगायोगाने त्यांचा मुक्काम वाईला होता. वाईमधील

समर्थशिष्यांकडून ही बातमी चाफळला पोचली. मघाशी वर्णन केल्याप्रमाणे समर्थांनी शिवाजी महाराजांना पत्र पाठवले

व शिवसमर्थ भेट झाली. या चरित्रात संत तुकाराम महाराजांचा उल्लेख समर्थांच्या एवढा येत नाही.

याचे कारण संत तुकाराम महाराज फार लवकर सदेह वैकुंठाला गेले. त्या वेळी शाहिस्तेखानाचा पराभव

या महत्वाच्या घटना तुकाराम महाराजान्नाच्या निर्याणानंतर ९-१० वर्षांनी घडल्या. याउलट समर्थ शिवाजी महाराजांच्या

निर्याणानंतर पावणेदोन वर्षांनी समाधिस्त झाले. त्यामुळे संपूर्ण शिवचरित्राचे ते साक्षीदार बनले.

१६५७ साली प्रतापगडावर छत्रपतींनी तुळजाभवानीची स्थापना केली तेव्हा समर्थांनी या देवीला साकडे घातले –

“ दुष्ट संव्हारिले मागे । ऐसे उदंड ऐकितो ।

परंतु रोकडे काही । मूळ सामर्थ्य दाखवी ॥

तुझा तू वाढवी राजा । शीघ्र आम्हाचि देखता ।

मागणे एकची आता । द्यावे ते मज कारणे ॥

रामदास म्हणे माझे । सर्व सातुर बोलणे ।

क्षमावे तुळ्जे माते । इच्छा पूर्णचि तू करी ॥ ” 

शिवाजी महाराजांच्या हातात सत्ता यावी व त्यांच्या मस्तकावर हिंदवी स्वराज्याचे छत्र झळकावे याची समर्थांना

किती ओढ लागली होती ते या प्रार्थनेत दिसून येते.

पुण्याच्या समर्थ व्यासपीठाच्या एका समारंभात प. पू. बाबा महाराजसातारकर म्हणाले,

तुकाराम आणि समर्थ रामदास हे शिवछत्रपतींचे दोन डोळे होते ही गोष्ट कधी नाकारता येणार नाही. ”

जय जय रघुवीर समर्थ !!!